Tìm kiếm tin tức
Chim phụng – Họa tiết trang trí chủ đạo tại đền thờ Huyền Trân Công chúa
Ngày cập nhật 12/04/2018

Huế là một trong những vùng đất được đánh giá cao về việc sử dụng hình tượng trang trí trong kiến trúc truyền thống. Trong các công trình kiến trúc truyền thống Huế, đặc biệt là các cung đình hay đền chùa, miếu mạo thì mảng điêu khắc hay chạm trổ, đắp nổi được đánh giá là một trong những yếu tố quan trọng bậc nhất tạo nên vẻ đẹp cho công trình. Đền thờ Công chúa Huyền Trân tại núi Ngũ Phong, phường An Tây, thành phố Huế là một trong những cụm quần thể kiến trúc hội tụ những yếu tố đó.

 

Trung tâm Văn hóa Huyền Trân là một cụm quần thể kiến trúc tuy mới được xây dựng sau này (năm 2008) nhưng mang phong cách kiến trúc truyền thống Huế. Vì vậy, các biểu tượng trang trí trong đền thờ đều rất được chú trọng. Nếu hình tượng rồng xuất hiện nhiều tại các đền thờ, lăng tẩm của vua chúa thì hình tượng chim phụng là hoạ tiết trang trí chủ đạo tại Đền thờ công chúa Huyền Trân và điện nữ thần.

Huyền Trân công chúa - ái nữ của vua Trần Nhân Tông, là vị thần anh thư nước Việt đã có công mở cỏi đi về phương Nam. Bà là một trong những công chúa nổi danh nhất lịch sử Việt Nam. Được các triều đại sau sắc phong là thần hộ quốc, đặc biệt dưới triều vua Khải Định bà được phong là “Trai tĩnh trung đẳng thần”. Đền thờ Huyền Trân công chúa là sự tiếp nối ý nguyện của nhân dân Thừa Thiên Huế trong việc mở mang bờ cỏi. Tuy vậy, để diễn tả và truyền đạt hết ý nghĩa của công trình, bên cạnh yếu tố lịch sử thì việc lựa chọn các hoa văn, hoạ tiết để trang trí trong đền thờ góp một phần không nhỏ tạo nên các giá trị về yếu tố tâm linh. Phượng hoàng, loài chim tượng trưng cho hoàng hậu, công chúa, biểu tượng cho sự thiêng liêng, cao sang, quyền quý… là hoạ tiết chủ đạo được chọn để trang trí tại đền thờ công chúa Huyền Trân.

Chim phụng hay còn gọi là Phượng hoàng, là một loài chim chỉ có trong truyền thuyết.Theo quan niệm của người phương Đông nói chung, phượng được coi là chúa tể của các loài chim. Hình tượng chim phụng có cấu trúc phức tạp dựa trên cấu trúc có sẵn của các loài vật có trong tự nhiên. Mỗi loài vật có câú trúc riêng và ưu thế riêng. Bởi vậy để miêu tả chim phượng thành một biểu trưng có sức mạnh siêu nhiên, con người đã tưởng tượng và đắp thêm một số yếu tố để chim phượng phù hợp với chức năng mà thần thoại quy định. Nó kết tinh được vẻ đẹp, sự mềm mại, duyên dáng của các loài chim. Phượng được mô tả có bộ lông rực rỡ, đầu là đầu chim trĩ, mào là mào của gà trống khuôn theo hình mây có chùm lông dài xoắn, mỏ chim nhạn, cổ rùa, lông của nó mượt như lụa, óng ánh rực lửa…

Chính vì thân hình quyến rũ, kết tinh được vẻ đẹp, sự mềm mại, duyên dáng của các loài chim nên phượng là đặc trưng tiêu biểu của hoàng hậu, vương phi, công chúa, gắn liền với hình ảnh của nữ giới.

Đến tham quan Trung tâm Văn hóa Huyền Trân, đi từ bên ngoài vào đền thờ Huyền Trân công chúa, ta dễ dàng bắt gặp hình ảnh chim phượng được đắp tạc, chạm trổ trên gờ mái của đền thờ.

Hoạ tiết chim phụng được trang trí trên gờ mái của đền thờ công chúa Huyền Trân

Tiếp đên là hình ảnh những con chim phụng quấn quanh các cột trụ phía trước đền thờ kết hợp với hoạ tiết mây xung quanh tạo nên một không gian sinh động. Tuy được đắp nổi bằng vôi vữa nhưng hình ảnh chim phụng vẫn mềm mại, thanh thoát mà vẫn không kém phần uy nghiêm.

Các bức hoành phi trước đền thờ được sơn son thếp vàng, ghi dòng chữ “ Huyền Trân công chúa điện”, phía bên phải khắc hai chữ Công đức, phía bên trái khắc hai chữ Lưu quang. Trên các hoành phi này cũng sử dụng hoạ tiết chim phụng để trang trí.

Vào bên trong chánh điện, hoạ tiết chim phụng được sử dụng với mật độ dày đặc hơn, tập trung nhiều ở xung quanh án thờ bà Huyền Trân. Gian giữa chánh điện là môtip chim phụng chầu mặt trời. Hoạ tiết chim phượng ở đây được thể hiện theo kiểu thức phượng vũ, tả theo lối nhìn nghiêng, tóc hình lá sắc nhọn được vuốt dài ra phía sau. Hai cánh phượng lớn và xoè rộng, giang hai bên, chiếm phần lớn mảng đắp nổi. Thân phượng có vảy, uốn mềm mại như dãi lụa đào hồng.

Kiến trúc điện thờ Huyền Trân công chúa chia thành hai không gian chính, tiền đường thiết án thờ công chúa Huyền Trân, hậu điện đặt án thờ Đoàn Nhữ Hài- người có công trong việc xây dựng hai châu Ô, Lý khi hai châu này thuộc về Đại Việt.

Tượng bà Huyền Trân công chúa bằng đồng ngồi trên ngai. Xung quanh là các hoạ tiết chim phụng với nhiều kiểu thức  thể hiện khác nhau.Có khi là hình tượng chim phượng chầu mặt trời, chim phượng ngậm dãi lụa hay các biến thể khác. Tất cả đều được sơn son thếp vàng rực rỡ tạo nên một không gian uy nghiêm, linh thiêng và lộng lẫy làm ta liên tưởng đến hình ảnh công chúa với nhan sắc “tuyệt thế giai nhân”: đầu đội khăn vành, mặc áo hoàng hậu, mặt trái xoan, lông mi lá liễu, mũi sọc dừa, da trắng mịn, hồng hào, tóc dài ngang lưng, sắc đẹp không son phấn. Dù được thể hiện dưới kiểu thức nào nhưng với bàn tay tài hoa của những người thợ kép nổi tiếng xứ Huế, hình ảnh chim phượng hoàng như phát huy được hiệu quả trang trí, làm cho không gian điện thờ trở nên lộng lẫy hơn, uy nghiêm hơn và không kém phần sang trọng.

Ngoài ra, hoạ tiết chim phụng còn được trang trí trên trán bia của bia ký công chúa Huyền Trân.

Bên cạnh ý nghĩa tượng trưng cho sự cao sang và quyền quý của một công chúa, một vị nữ thần anh thư nước Việt, hình tượng chim phượng còn là biểu tượng cho điềm lành, sự thái bình và thịnh vượng. Do vậy nó cũng là môtip mang tính biểu trưng với ý nguyện đền thờ là điểm dừng chân lý tưởng, mang lại điềm lành và sự thịnh vượng cho du khách cũng như cho thế hệ mai sau.

 

Ái Nhàn
Các tin khác
Xem tin theo ngày  
Thống kê truy cập
Truy cập tổng 43.912
Truy cập hiện tại 5